این رویکرد که به پزشکی شخصی‌سازی‌شده معروف است، آینده درمان را متحول کرده است، در این روش، بیمار تنها یک پرونده پزشکی عمومی نیست، بلکه ویژگی‌های ژنتیکی او نیز در انتخاب دارو، دوز مناسب و روش درمانی لحاظ می‌شود، نتیجه این فرایند، افزایش اثربخشی درمان و کاهش عوارض ناخواسته داروهاست.

در علم داروسازی نیز DNA نقشی بسیار مهم ایفا می‌کند، امروزه شاخه‌ای به نام فارماکوژنتیک در حال گسترش است که بررسی می‌کند بدن هر فرد چگونه به داروها پاسخ می‌دهد، چرا یک دارو برای یک بیمار بسیار مؤثر است اما در فرد دیگر نتیجه مطلوب ندارد؟ پاسخ بسیاری از این پرسش‌ها در تفاوت‌های ژنتیکی نهفته است، در آینده نزدیک، نسخه‌های دارویی می‌توانند بیش از گذشته بر پایه ساختار ژنتیکی افراد تنظیم شوند.

یکی دیگر از دستاوردهای بزرگ این حوزه، فناوری ویرایش ژن است، روش‌هایی مانند CRISPR این امید را ایجاد کرده‌اند که در آینده بتوان برخی بیماری‌های ژنتیکی را از ریشه اصلاح کرد، بیماری‌هایی که سال‌ها غیرقابل درمان تلقی می‌شدند، اکنون در برابر پیشرفت علم بارقه‌ای از امید یافته‌اند، هرچند این فناوری‌ها هنوز در حال تکامل‌اند و نیازمند بررسی‌های اخلاقی و علمی گسترده هستند، اما بی‌تردید افق تازه‌ای در پزشکی گشوده‌اند.

DNA تنها در بیمارستان و آزمایشگاه کاربرد ندارد. در پزشکی قانونی، شناسایی هویت افراد، تعیین نسبت‌های خانوادگی، شناسایی قربانیان حوادث و حل بسیاری از پرونده‌های قضایی با کمک آزمایش DNA انجام می‌شود، این فناوری نشان داده که علم چگونه می‌تواند در خدمت عدالت نیز قرار گیرد.

همچنین در بیماری‌های عفونی، بررسی ساختار ژنتیکی ویروس‌ها و باکتری‌ها به دانشمندان کمک می‌کند تا مسیر انتقال بیماری‌ها را بهتر بشناسند و واکسن‌ها یا داروهای مؤثرتری طراحی کنند، تجربه سال‌های اخیر نشان داد که علوم ژنتیک تا چه اندازه می‌تواند در مدیریت بحران‌های سلامت جهانی مؤثر باشد.

با وجود تمام این پیشرفت‌ها، دانش ژنتیک مسئولیت‌های بزرگی نیز به همراه دارد، اطلاعات ژنتیکی هر فرد، بخشی از خصوصی‌ترین داده‌های انسانی اوست، بنابراین حفظ محرمانگی این اطلاعات، جلوگیری از سوءاستفاده و رعایت اصول اخلاق پزشکی اهمیت فراوانی دارد، جامعه علمی باید هم‌زمان با پیشرفت فناوری، چارچوب‌های حقوقی و اخلاقی لازم را نیز تقویت کند.

از منظر اجتماعی نیز لازم است آگاهی عمومی درباره ژنتیک افزایش یابد، هنوز بسیاری از مردم، شناخت کافی از بیماری‌های ارثی، مشاوره ژنتیک و اهمیت غربالگری ندارند، آموزش عمومی می‌تواند از بسیاری مشکلات آینده پیشگیری کند و فرهنگ مراجعه به‌موقع برای بررسی‌های ژنتیکی را گسترش دهد.

در کشور ما نیز ظرفیت‌های خوبی در حوزه ژنتیک پزشکی، پژوهش‌های زیستی و داروسازی نوین وجود دارد، سرمایه‌گذاری بیشتر در این بخش، حمایت از پژوهشگران جوان و توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی می‌تواند جایگاه علمی کشور را ارتقا دهد و خدمات بهتری در اختیار مردم قرار دهد.

روز جهانی DNA در حقیقت یادآور این نکته است که علم، بزرگ‌ترین سرمایه جوامع برای ساختن آینده‌ای سالم‌تر و بهتر است، هر گامی که در مسیر شناخت ژن‌ها و سازوکارهای بدن انسان برداشته می‌شود، می‌تواند به نجات جان بیماران، کاهش رنج خانواده‌ها و افزایش کیفیت زندگی انسان‌ها منجر شود.

DNA  زبان حیات است، زبانی که هر روز رازهای تازه‌ای از بدن انسان را آشکار می‌کند، آینده پزشکی، درمان‌های دقیق، پیشگیری هوشمندانه و داروسازی نوین، بیش از هر زمان دیگری به دانش ژنتیک وابسته است، روز جهانی DNA فرصتی ارزشمند برای پاسداشت علم، پژوهش و تلاش دانشمندانی است که مسیر سلامت بشر را روشن‌تر کرده‌اند.

یادداشتی از امیر نادری، پزشک و داروساز از دهگلان