به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «کردامروز»، در دل کوه‌های بیجار، جایی که آب از دل سنگ می‌آید و زندگی را به بخشش می‌رساند، قنات‌ها همواره نماد هوش مهندسی، فرهنگ مدیریت منابع و عشق به سرزمین بوده‌اند.

اما این گنج‌های تاریخی، سال‌ها در سکوت و کم‌توجهی به فراموشی سپرده شدند تا اینکه امروز، با ثبت قنات تاریخی «علیرضاخان گروسی» در فهرست آثار ملی، نخستین نشانهٔ بازگشت به این ارزش‌های کهن دیده شد.

این ثبت نه تنها پیروزی یک جامعهٔ محلی است، بلکه پاسخی به سال‌ها سماجت، پیگیری و امیدواری مردم گروس و فعالان فرهنگی است که باور داشتند: «تاریخ باید حفظ شود، نه فراموش»

این دستاورد، ریشه در گزارش‌های خبری پایدار و میزگردهای تخصصی «کردتودی» دارد که طی سال‌های اخیر، به‌طور مداوم به وضعیت بحرانی قنات‌های منطقه پرداخته بود.

گزارش‌های خبری که نه تنها وضعیت فرسودگی این سازه‌های تاریخی را مستند کردند، بلکه با تحلیل‌های فرهنگی و مهندسی، اهمیت آن‌ها را در بافت هویتی بیجار روشن ساختند.

میزگردهایی که متخصصان، مسئولان و مردم را دور هم جمع کرد و فضایی برای گفت‌وگوی جدی دربارهٔ سرنوشت این میراث غیرمادی فراهم آورد. بدون این پوشش رسانه‌ای هوشمند و پایدار، شاید امروز هم قنات علیرضاخان در لیست «آثار در معرض خطر» باقی می‌ماند.

خبرنگاران «کردتودی» همواره بر این باور بوده‌اند که خبر، تنها گزارش واقعه نیست؛ بلکه ابزاری برای تحول است، همان‌طور که در مقالهٔ «میزگرد: قنات‌ها گنج‌هایی در دل کم‌توجهی» نوشته شد، «تاریخ هر شهر بر اساس فرهنگ و داشته‌هایش شکل می‌گیرد» و قنات‌ها به عنوان نمادی از دانش، همبستگی و مدیریت پایدار منابع از مهم‌ترین داشته‌های تاریخی بیجار هستند، این نگاه، باعث شد که خبرنگاران محلی نه تنها گزارش دهند، بلکه پیگیر باشندو این پیگیری، امروز ثمره داد.

اما این پیروزی، پایان راه نیست؛ بلکه آغازی نو است، ثبت ملی تنها اولین گام برای حفاظت است.

اکنون نوبت به مرمت، احیا و تبدیل این قنات به فضایی فرهنگی - گردشگری است که هم ارزش تاریخی آن را نشان دهد و هم درآمدزایی برای جامعهٔ محلی داشته باشد و اینجا است که نقش مردم و مخاطبان دوچندان می‌شود، ما از تمامی شهروندان، فعالان فرهنگی، دانشجویان و علاقه‌مندان دعوت می‌کنیم، اگر در شهر یا روستای خود سازهٔ تاریخی، قنات، کاروانسرا، بقعه یا هر اثر فرهنگی دیگری می‌شناسید که در سکوت در حال فراموشی است، سوژهٔ آن را به خبرنگاران کردتودی برسانید، چون تجربه ثابت کرده وقتی مردم و رسانه دست در دست هم دهند، حتی قدیمی‌ترین قنات‌ها هم می‌توانند دوباره جریان پیدا کنند.

قنات علیرضاخان گروسی، تنها یک سازهٔ آبرسانی نیست؛ بلکه سند زنده‌ای از تمدن آب‌مداری در کردستان است، این قنات با شبکه‌ای دقیق از مادرچاه، کاریز و چاهک‌ها، نه تنها آب را به خانه‌ها می‌رساند، بلکه با تقسیم عادلانهٔ آن، عدالت اجتماعی را در قلب جامعهٔ گذشته رقم می‌زد.

در روزگاری که هیچ ابزار شناسایی زیرزمینی وجود نداشت، اجداد ما با دانش نجوم، هواشناسی و مشاهدهٔ پوشش گیاهی، مسیر آب را پیش‌بینی کردند و با دست‌های خالی، تونل‌هایی کشیدند که گاهی بیش از چند کیلومتر طول داشتند، این نه فقط مهندسی است؛ بلکه فرهنگ مقاومت در برابر خشکی است.

در سال‌های اخیر، بی‌تفاوتی نسبت به این میراث، بسیاری از قنات‌های بیجار را خشک کرد، برخی به دلیل کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، برخی به دلیل عدم نگهداری و برخی به دلیل جایگزینی با لوله‌کشی‌های مدرن، اما جایگزینی، به معنای فراموشی نیست.

می‌توانیم همزمان از فناوری‌های نو استفاده کنیم و از دانش کهن، قدردانی کنیم، چون همان‌طور که نویسندهٔ «میزگرد» هشدار داد «اگر زحمات گذشتگان را فراموش کنیم، فردا کسی از زحمات امروز ما یادی نخواهد کرد.»

ثبت قنات علیرضاخان، امیدی است که نشان می‌دهد تاریخ را نمی‌توان فراموش کرد، این امید به همهٔ ما می‌گوید صدای یک فرد حتی اگر تنها یک گزارش خبری بنویسد می‌تواند چرخ تاریخ را به حرکت درآورد.

پس اگر شما هم سوژه‌ای دارید چه یک قنات فراموش‌شده، چه یک کتیبهٔ قدیمی، چه یک آیین محلی در خطر انقراض آن را با ما در میان بگذارید، چون در «کردتودی»، هر خبر، یک تعهد است؛ و هر سوژه، فرصتی برای نجات تاریخ است.

و در پایان، به یاد داشته باشیم: قنات‌ها تنها آب نمی‌آورند؛ آن‌ها هویت می‌آورند و امروز، با ثبت قنات علیرضاخان، بخشی از هویت گروس، دوباره زنده شد.

نویسنده : سید محمد صابر سبحانی فعال اجتماعی